او تقريبا هميشه غمگين است و ابعاد منفي زندگي خود و ديگران را پررنگ‌تر مي‌بيند و اين نگاه بر عملكردش روابط اجتماعي اش تأثير منفي گذاشته است. شايد افسردگي از نظر بسياري افراد صرفا يكي از بيماري‌هاي شايع حوزه روان به نظر بيايد كه با درمان دارويي و مشاوره و گاهي نيز حتي بدون مصرف دارو قابل درمان است. اما به گفته رئيس انجمن علمي روانپزشكان ايران ۱۲.۵ درصد مردم ما مبتلا به افسردگي هستند كه دوسوم‌شان نيز افكار خودكشي دارند و ۱۵درصد آنها نيز اقدام به خودكشي مي‌كنند.

به همين دليل، پيشگيري و درمان اين بيماري بسيار اهميت دارد. گفت‌وگوي ما را با دكتر مريم رسوليان، روانپزشك و رئيس انجمن علمي روانپزشكان ايران بخوانيد .

تجربه خلق افسرده، بسيار شايع و فراگير است. كمااين‌كه افراد در موقعيت‌هاي دشوار زندگي به‌خصوص وقتي با «از دست دادن» مواجه شوند غم و اندوه را تجربه مي‌كنند، اما اين تجربه معادل و مساوي با اختلال افسردگي نيست.

غمگيني، اما افسرده نيستي

افسردگي به دو معناي خلق افسرده و اختلال افسردگي به كار مي‌رود. احساس غمگيني يا خلق افسرده يكي از نشانه‌هاي افسردگي است ولي به تنهايي معادل اختلال افسردگي نيست. دكتر رسوليان با بيان اين مطالب مي‌افزايد:

از دست دادن، شامل از دست دادن افراد، موقعيت‌ها، اموال و... است. اين از دست دادن، به هر اندازه‌اي كه باشد مانند مرگ يك عزيز، طلاق يا مهاجرت نزديكان و... مي‌تواند سبب تجربه خلق افسرده يا اختلال افسردگي شود. بديهي است همه افراد به‌دنبال مواجهه با يك حادثه به يك اندازه اندوه را تجربه نمي‌كنند، غم خفيف و گذرا تا بروز اختلال افسردگي شديد در افراد مختلف ديده مي‌شود. ميزان غمگيني بستگي به تجربه‌هاي گذشته فرد و شرايط ژنتيك و بيولوژيك او دارد.لزوما احساس غم و اندوه معادل با اختلال افسردگي نيست. وقتي در مورد افسردگي صحبت مي‌كنيم، مجموعه‌اي از علائم مدنظر است كه بر زندگي روزمره فرد اثر گذاشته و در موارد شديد اختلال در عملكرد او ايجاد مي‌كند.

بي‌حوصلگي

مهم‌ترين مشخصه اختلال افسردگي، احساس غمگيني، كاهش علائق يا احساس لذت نبردن است. فرد غم سنگيني را در درون خود احساس مي‌كند، تا حدي كه اين غم سبب مي‌شود از فعاليت‌هاي لذتبخشي كه قبلا برايش خوشايند بوده دوري كند. دكتر رسوليان معتقد است: اين كاهش علايق غالبا

به صورت بي‌حوصلگي بروز پيدا مي‌كند و فرد از مشاركت در فعاليت‌هايي كه قبلا مورد علاقه‌اش بوده با اين جمله كه حوصله ندارم سر باز مي‌زند.

از خواب و خوراك افتادن

از ديگر نشانه‌هاي افسردگي، در بيشتر موارد كاهش بارز در فعاليت‌هاي بيولوژيك مانند

غذا خوردن، خوابيدن و تمايلات جنسي است. اين فعاليت‌ها معمولا براي افراد خوشايند و لذت بخش است، در حالي كه مبتلايان به اختلال افسردگي از اين فعاليت‌ها لذت نبرده و در نتيجه كاهش اشتها و به دنبال آن كاهش وزن دارند.

همچنين كاهش تمركز و مشكل در قدرت تصميم‌گيري كه بسياري از اوقات به اشتباه به‌عنوان فراموشي (دمانس) از آن ياد مي‌كنند، كاهش انرژي وزود خسته شدن نيز يكي ديگر از نشانه‌هاي افسردگي است.

فكر كردن به مرگ

به گفته رئيس انجمن علمي روانپزشكان ايران، يكي از مهم‌ترين نشانه‌هاي افسردگي نااميدي، افكار متعدد راجع به مرگ و در نهايت افكار خودكشي است. حدود 3/2درصد افراد افسرده افكار خودكشي دارند و به مرگ فكر مي‌كنند و بين

10تا 15 درصد مبتلايان به افسردگي مرگ ناشي از خودكشي دارند. البته تداوم علائم افسردگي به مدت حداقل دو هفته و در بيشتر ساعات روز شرط ضروري ديگري براي تشخيص اختلال افسردگي است.

افسردگي در جواني يا سالخوردگي؟

افسردگي در نوجواني و جواني با نشانه‌هايي مانند تغييرات رفتاري، افت تحصيلي، پرخاشگري و رفتارهاي مخالفت‌جويانه، كناره‌گيري از اجتماع تظاهر پيدا مي‌كند، و اين نشانه‌ها در دوران رشد نوجوان بر سطح تحصيلات و زندگي حرفه‌اي آينده او مي‌تواند تأثيرگذار باشد.

در سالخوردگي افسردگي با كندي شديد رواني، حركتي، فراموشي و افكار خودكشي همراه است تا حدي كه با بيماري دمانس تشخيص افتراقي دارد. افسردگي سالمندي در كساني كه از زندگي گذشته خود رضايت نداشته و احساس خسران در زندگي دارند و ناكامي‌هاي زيادي را تجربه كرده‌اند، با پيش‌آگهي بدتري همراه است.

زنان بيشتر افسرده مي‌شوند

شيوع افسردگي در زنان تقريبا دو برابر مردان است. علت اين امر را تغييرات بيشتر هورموني زنان و درماندگي آموخته شده و نقش قرباني داشتن در بستر اجتماعي و فرهنگي نسبت به زنان مي‌دانند.

درمان افسردگي با دارو يا بدون دارو؟

به گفته دكتر رسوليان، در مواردي كه تشخيص افسردگي خفيف داده مي‌شود، درمان دارويي در اولويت قرار ندارد، اصلاح سبك زندگي، صحبت كردن در مورد نگراني‌ها و مشكلات زندگي، تغذيه و فعاليت بدني مناسب و در يك كلام اصلاح سبك زندگي و روان درماني مي‌تواند راهگشا باشد. در موارد افسردگي متوسط و

شديد، درمان دارويي بسيار كمك كننده است. درمان دارويي يا تجويز الكتروشوك در افسردگي‌هاي شديد و همراه با افكار خودكشي ضروري است.

مواجه با افسردگي مقاوم به درمان

درمان با داروهاي ضد افسردگي در مبتلايان به افسردگي به كاهش و كنترل نشانه‌هاي افسردگي در بيش از 70 درصد موارد منجر مي‌شود. افسردگي‌هاي مقاوم به درمان يعني افرادي كه به درمان‌هاي اوليه افسردگي پاسخ نمي‌دهند و نياز به درمان‌هاي جدي‌تر دارند. نكته مهم اين است كه تعداد داروهاي ضدافسردگي بسيار زياد و متنوع است و اگر بيماري به داروي خاصي پاسخ مناسب ندهد، داروهاي ديگري براي كنترل افسردگي او وجود دارد. در موارد معدودي افرادي كه زمينه اختلال دو قطبي دارند و در مرحله افسردگي تحت درمان با داروهاي ضدافسردگي قرار مي‌گيرند ممكن است حين درمان علائم مرحله مانيا در ايشان پديدار شود.

بازگشت به زندگي فعال

بيشتر بيماري‌هاي غيرواگير تا حدودي قابل كنترل است، اما بعد از درمان يك دوره بيماري احتمال عود علائم وجود دارد. در مواردي هم بيماري با دارو كنترل مي‌شود و با قطع دارو علائم بر مي گردند.

هدف از سلامت روان اين است كه فرد بتواند با وجود ابتلا به بيماري جسمي يا رواني، از حداكثر توانايي‌هاي خود استفاده كند و تمركز را بر ناتواني‌هاي خود نگذارد. به همين دليل اساسا در زندگي به‌دنبال قطعيت و سلامت كامل بودن، هدف‌گذاري غيرواقع بينانه‌اي است.

اگر افسردگي درمان نشود ...

افسردگي درمان نشده به‌دليل تأثيرات ناشي از نااميدي و احساس گناه بر تفكر فرد او را بي‌انگيزه كرده و برروابط فردي، خانوادگي و زندگي اجتماعي او اثرات منفي مي‌گذارد. استعدادهاي بالقوه فرد شكوفا نشده و باري بر خانواده و جامعه خواهد بود. دكتر رسوليان با بيان اين مطالب تاكيد مي‌كند: در بيش از 50 درصد موارد، افسردگي بدون درمان بهبود خودبه‌خودي خواهد داشت. اما دوره بيماري بدون درمان طولاني‌تر است و اثرات منفي بيماري بر زندگي حرفه‌اي و اجتماعي فرد خواهد داشت.

حدود دو سوم مبتلايان به افسردگي اگر درمان پيشگيرانه خود را ادامه ندهند طي پنج سال بعد از بهبود، دوباره افسردگي را تجربه خواهند كرد، بر حسب نظر پزشك ادامه درمان نگهدارنده براي كنترل افسردگي ضروري است.