طب سنتي و اسلامي، پيشينه‌اي درخشان در تاريخ پزشكي ايران دارد و ظرفيت‌هاي بسياري را براي به‌كارگيري در كنار طب نوين از خود نشان داده است. محققان كشور در مطالعه‌اي پژوهشي، استفاده از يكي از تكنيك‌هاي اين طب را براي درمان درد سياتيك مورد تأييد قرار داده‌اند.

امروزه به علت سبك و روش زندگي، نوع تغذيه و رفتارهاي نامناسب اجتماعي و شغلي انسان‌ها، شايع‌ترين علت ناتواني افراد زير ۴۵ سال دردهاي پشت كمر هستند. درمان دردهاي كمر و سياتيك در علم پزشكي نوين شامل فيزيوتراپي، تمرينات خاص ورزشي، داروهاي مسكن مثل ضد التهاب‌هاي استروئيدي و غيراستروئيدي و گاهي شل كننده‌هاي عضلاني، ضد تشنج‌ها، ضد افسردگي‌ها بوده و در صورت عدم پاسخ، از جراحي استفاده مي‌شود.

اما به اعتقاد پژوهشگران، عوارض متعدد داروهاي مصرفي براي كاهش چنين دردهايي كه ازجمله آن‌ها مي‌توان به خونريزي‌هاي گوارشي، حملات قلبي و مغزي، مسموميت‌هاي كبدي و كليوي و عوارض پوستي، ريوي و خوني اشاره كرد، استفاده از چنين داروهايي را با ملاحظاتي روبرو مي‌كند. به همين دليل با توجه به شيوع بسيار بالاي بيماري‌هاي مورد اشاره در كنار هزينه‌ها و عوارض آن‌ها، لازم است بررسي بر روي روش‌هاي درماني ديگري كه هزينه و عوارض كم‌تري داشته باشند، انجام گيرد و در اين راستا، استفاده از طب مكمل و همچنين طب سنتي، جايگاه ويژه‌اي دارد.

در اين زمينه، گروهي از محققان كشور از دانشگاه شاهد، مطالعه‌اي پژوهشي را طراحي و هدايت كرده‌اند كه در آن تأثير يكي از مهم‌ترين روش‌هاي درمان سنتي يعني «فصد» بر درمان درد سياتيك مورد ارزيابي قرار گرفته است.

فصد، نوعي روش خون‌گيري در طب سنتي است كه شامل باز كردن منفذي كوچك در ديواره رگ به‌وسيله نيشتر است و طبق پنداشته‌هاي طب سنتي باعث خروج اخلاط فاسد بدن با خروج خون مي‌شود.

در مطالعه مورد اشاره فوق، از مرور اطلاعات كتابخانه‌اي با مراجعه به كتب مرجع طب ايراني و بررسي پژوهش‌هاي جديد از پايگاه‌هاي معتبر استفاده شده و در كنار آن، مطالعه ميداني از طريق جمع‌آوري اطلاعات تعدادي از پزشكان ايراني با سابقه فعاليت درماني به‌طور متوسط ۲۰ سال انجام شده است.

نتايج حاصل از اين پژوهش گوياي آن است كه با نوع ديدگاه طب ايراني به بيماري دردهاي مفصلي و سياتيك، راه‌كارهاي درماني بسيار مؤثري قابل دسترسي هستند و يكي از مهم‌ترين آن‌ها انجام فصد است. چنان‌كه فصد مي‌تواند در تمام مراحل اين بيماري به‌تنهايي يا در كنار تدابير ديگر درماني به‌طور مؤثري مورد استفاده قرار گيرد و حتي گاهي جهت پيشگيري از دردهاي مفصلي نيز مي‌توان از آن استفاده كرد.

طبق بررسي‌هاي مجريان تحقيق فوق، پژوهش‌هاي جديد نيز تأثير فصد بر درمان بسياري از بيماري‌ها به‌ويژه درمان دردهاي مفصلي را تأييد مي‌كنند.

آن‌گونه كه سيد سعيد اسماعيلي، استاديار و متخصص طب سنتي دانشگاه شاهد و همكارانش مي‌گويند: «از ديد طب سنتي، عوامل تأثيرگذار درد مفاصل به ترتيب شيوع عبارت‌اند از: تركيب بلغم و صفرا، سپس بلغم به‌تنهايي، سپس دم به‌تنهايي، سپس صفرا به‌تنهايي، سپس سودا به‌تنهايي و بقيه به‌ندرت ديده مي‌شوند و بر اساس اين‌كه سو مزاج غالب مسبب بيماري چه باشد، پروتكل و روش درماني مشخص مي‌شود».

آن‌ها ادامه مي‌دهند: «به‌طوركلي درمان دردهاي مفصلي از ديدگاه طب ايراني شامل: رفع علت ايجادكننده بيماري، دفع خلط غالب مسبب بيماري، تعديل يا اصلاح مزاج و تقويت عضو هستند و فصد مي‌تواند در اين روند درماني، تنها راه درمان يا بخشي از درمان باشد».

بر اين اساس، درواقع فصد يكي از بهترين درمان‌هاي درد عرق‌النسا يا همان سياتيك است، به‌طوري‌كه ابوعلي سينا آن را نافع‌ترين درمان ناميده كه فوراً درد را ساكت مي‌كند.

به گفته اسماعيلي و همكارانش، بوعلي سينا توصيه اكيد مي‌كند كه: «براي رفع مشكل سياتيك، اول فصد باسليق سمت درد و سپس با فاصله دو سه روز فصد پا انجام شود تا از تجمع مجدد ماده جلوگيري شود. فصد پا بر اساس ناحيه انتشار درد انتخابي مي‌شود».

همچنين در اين تحقيق آمده است كه: «اگر سبب درد سياتيك، سو مزاج ساده باشد و علائم گرمي و حرارت وجود داشته باشد، ابتدا جهت كاهش حرارت و درمان سريع‌تر مي‌توان فصد كرد، ولي لازم است ميزان دفع خون كم باشد و سپس اصلاح مزاج صورت گيرد».

يافته‌هاي اين تحقيق جالب كه بار ديگر، ظرفيت‌هاي كمتر شناخته‌شده طب سنتي را براي رفع مشكلات سلامت نشان مي‌دهد، در نشريه «تاريخ پزشكي» به چاپ رسيده‌اند.

نشريه فوق، يك فصل‌نامه علمي پژوهشي است كه توسط دانشگاه علوم پزشكي شهيد بهشتي منتشر مي‌شود.